INTRODUCCION: BOTANICA E FISIOLOXIA DA VIDE
Nesta primeira parte de introducción revisaremos os aspectos máis salientables da Botánica e a Fisioloxía da vide, comezando pola Sistemática e seguindo despois, por algúns aspectos que nos han de interesar de Anatomía (e dicir, de como son as súas partes) e a Fisioloxía (de como funcionan) da vide.

Algo de Botánica e Sistemática da vide.
Parece ser que a domesticación da vide debeuse producir en Oriente Medio e máis concretamente en Armenia e que se espallaría despois cara o oeste do mediterráneo. Neste senso non parece haber moitas diferencias en relación a outras froiteiras, xa que se pensa que algo parecido debeu ocorrer co castiñeiro, as mazás, etc..
As máis das vides cultivadas pertencen o xénero Vitis, que ten dous subxéneros a Muscadinia e a Euvitis, sendo nesta derradeira entran tódalas que teñen interese para a viticultura, coa única excepción da Vitis rotundifolia.
Dentro do subxénero Euvitis hai tres subgrupos: as asiáticas, as euroasiáticas e as americanas. As asiáticas non teñen interese para a viticultura. As euroasiáticas inclúen unha única especie Vitis vinífera L. que abrangue tanto as vides silvestres (Vitis vinífera silvestris) como a vide cultivada que é a Vitis vinífera sativa. No subgrupo das vides americanas hai unha vintena de especies, inda que as que máis aportan a viticultura son a Vitis labrusca, Vitis riparía, Vitis rupestris e a Vitis berlandieri.

Fisioloxía e morfoloxía da vide.
As raíces.
As raíces encárganse dalgúns traballos de moita importancia para a vida das plantas: algúns son ben coñecidos, xa que todo o mundo sabe que son elas as que lles procuran as plantas case toda a auga e os nutrientes minerais que precisan, pero outras non o son tanto xa que pouca xente se decata de que tamén ancoran as plantas no solo, ou de que son o almacén onde as cepas gardan as sustancias de reserva (p. ex., o amidón) para manterse na primavera seguinte, ata que a fotosíntese nas novas follas abonde para atende-las necesidades da planta; xa hai menos xente que saiba que é na raíz onde se sintetizan as hormonas que logo fan o seu traballo noutras partes da planta.
O caso é que inda que poden chegar a ocupar un volume importante do solo -que equivale máis ou menos ó volume ocupado pola parte aérea-, non lles prestamos moita atención, quizás porque non se ven ó estar soterradas. No caso das cepas as máis delas concéntranse entre os 25 e ós 45 cm. de fondo, inda que a súa forma e distribución depende moito do tipo de solo, dos labores e da dispoñibilidade de auga; en cambio -contra o que se ten dito as veces- non parece que inflúa o tipo de patrón.
Ata onde sabemos na vida das raíces das vides hai 3 fases: unha primeira de espallamento que dura entre 7 e 9 anos que ven sendo o tempo que lle leva a cada cepa facerse co volume de solo que lle corresponde; estabilizado; unha fase adulta na que case non medran inda que seguen ramificándose, e un período de vellez no que empezan a decaer.

Ata onde sabemos na vida das raíces das vides hai 3 fases: unha primeira de espallamento que dura entre 7 e 9 anos, o remate da cal o volume de solo ocupado pola raíz pódese considerar estabilizado; unha fase adulta na que case non medran inda que seguen ramificándose, e un período de vellez no que empezan a decaer.
O crecemento das raíces localizase na punta das raíces máis finas, das raíces que forman a chamada “cabeleira”. Despois –a unha distancia de entre 1 e 2 cm das puntas- está a zona pilífera, así chamada polos pelos radicais que son as estructuras encargadas da absorción da auga e os nutrientes. Eses pelos viven pouco tempo, xa que se están renovando continuamente para que a raíz poida explorar novos volumes de solo; cando morren as células das que saían recóbrense dunha capa de cortiza, que xa non é permeable a auga nin os nutrientes.

As raíces medran buscando as partes do solo máis ricas en auga, en osíxeno, en nutrientes. A querencia polo osíxeno pódese apreciar moi ben nos solos compactos ou húmidos: canto máis compacto (ou húmido) é o solo, máis superficial e subdividido é o aparato radicular; en cambio nos terreos soltos, areosos, nos que a auga para pouco tempo, as raíces afondan na procura da humidade. Tamén teñen querencia a medrar cara as zonas máis frescas e ricas do térreno, como saben moi ben os viticultores que fan os gabiados.

As raíces tamén acusan a competencia das raíces doutras plantas, como se comprobou nas experiencias nas que se deixan medrar as herbas entre as liñas -que agora se están poñendo de moda-, nas que se veu que as cepas botaban menos raíces.
A actividade das raíces varía ó longo do ano e así p.ex., sabemos que non espertan ata que a temperatura do solo chega ata uns 10ºC; ademais tamén sabemos que as secas reducen a súa actividade. Pero e que ademais, independentemente desas circunstancias concretas en que a súa actividade vese comprometida por factores do ambiente, as raíces teñen a súa propia pauta de comportamento, que inclúe unha fase inicial de moita actividade –sempre que teñan substancias de reserva dabondo-, que despois vai minguando durante a fase vexetativa, para pararse case de todo o chegar o verano, coincidindo coas fases de crecemento e maduración do acio.

Dende que se enxertan as vides a resultas da crise da filoxera, traballase con cepas que son o resultado dunha enxerta, que trata de facer compatibles dúas plantas con características e comportamentos que poden chegar a ser bastante diferentes. En calquera caso agora o importante e non esquecer que nas cepas enxertadas tódalas funcións da raíz pasan a ser cousa do “portaenxerto”, patrón ou “bravo”, e que hai moitos tipos de patróns cada un coas súas particularidades, tal e como veremos máis adiante. As veces a vinífera non acepta de boa gana a situación p. ex., condición de moita humidade non é raro que o enxerto propiamente dito se está en contacto coa terra bote raíces adventicias (“franqueado”), que hai que eliminar.

O tronco.
O tronco e a parte permanente da cepa que se encarga de conectar as raíces coas varas. Medra cada ano engadindo unha nova capa de madeira, polo que o seu diámetro será cada vez máis groso e nos dará unha idea da súa idade.

No tronco hai varios tipos de células: na parte central está a medula, rodeada polo xilema que é a parte leñosa do tronco. O xilema contén células alongadas que están vivas e que son coma caños polos que se move a auga e os nutrientes cara arriba, dende as raíces ata as ramas e follas. Arredor do xilema está unha zona que os botánicos chaman cambium ou cambium vascular, que é onde as células se dividen e multiplican para que o tronco siga engrosando.

Despois ven o floema que tamén está formado por células mortas alongadas e con forma de caños, polas que se moven as substancias orgánicas máis complexas (azucres, aminoácidos, ácidos orgánicos, etc.) sintetizadas nas follas, que atravesan o tronco movéndose cara a raíz.

Por fora do floema aínda hai outra capa protectora de células mortas que forma o periderme ou cortiza.